Drektige rotter fekk heroinerstatning. To generasjonar avkom fekk sosiale vanskar

Metadon og buprenorfin blir brukte for å hjelpe folk å slutta med heroin, òg gravide. Men forsøk med rotter tyder på at det kan påverka fosteret meir alvorleg enn ein tidlegare har trudd.

Av Torstein Helleve

Publisert 2. juni 2025

Ein rotteunge på strø i eit bur. Ungen held rundt fingeren på ei menneskahand som vert stukken ned til han

Avkom av rottemødrer som hadde fått buprenorfin, leika mindre. Leik i barnealder er viktig for utvikling av sosiale, emosjonelle og kognitive evner. Illustrasjonsfoto: Pixabay

Heroinbrukarar som vert gravide, får tilbod om metadon eller buprenorfin under svangerskapet. Det er legemiddel som vert brukt i behandling av heroinbrukarar i det som heiter legemiddelassistert rehabilitering (LAR).

– Det er kjend frå før at desse påverkar fosteret negativt. Dei er forbunde med lågare fødselsvekt og abstinensar hjå det nyfødde barnet. Forsking tyder på at metadon er verre enn buprenorfin i begge tilfella, fortel forskar Henriette Nyberg ved Oslo universitetssjukehus.

– Likevel er begge anbefalt for bruk av gravide. Alternativet, altså framhalden heroinbruk, kan gje større skader hjå fosteret. For mora har bruken av metadon eller buprenorfin òg positiv effekt. Som betre helse og lågare risiko for tilbakefall og overdosar. Buprenorfin er det føretrekte legemiddelet, sidan metadon har verre fødselsutfall.

Fekk buprenorfin eller metadon

Nyberg disputerer 19. juni for doktorgraden ved Farmasøytisk institutt, Universitetet i Oslo. I arbeidet sitt viser ho at buprenorfin kan ha større skadeverknadar enn ein har vore klar over.

– Vi veit ein del om korttidseffekten av metadon- eller buprenorfinbruk, altså ved fødselen og dei fyrste barneåra. Vi veit mindre om langtidseffektane. Det er det eg har konsentrert meg om i forskinga mi, seier Nyberg.

– Drektige rotter fekk buprenorfin eller metadon, og så studerte vi ulike konsekvensar for avkomet samanlikna med ei kontrollgruppe.

Bekymringsfullt at legemiddelet vert anbefalt

I ein av studiane fann dei at avkom av rottemødrer som hadde fått buprenorfin, leika mindre enn kontrollgruppa. Og også mindre enn avkom av mødrer som hadde fått metadon.

– Det er oppsiktsvekkjande, sidan vi veit at leik i barnealder er viktig for utvikling av sosiale, emosjonelle og kognitive evner. Vi såg at òg barnebarna leika mindre. Dette er nytt. Effektar av metadon eller buprenorfin over fleire generasjonar har aldri vore undersøkt hjå menneske eller i andre prekliniske studiar, seier Nyberg.

– Dersom effekten av mors buprenorfinbruk er den same hjå menneske, er det bekymringsverdig at det faktisk er det legemiddelet som vert anbefalt brukt for gravide.

Endring i kva gen som vert uttrykt

– Effektar av metadon eller buprenorfin over fleire generasjonar har aldri vore undersøkt hjå menneske eller i andre prekliniske studiar, seier Henriette Nyberg. Foto: Privat

Det kan vera vanskeleg å fastslå om til dømes angstliknande symptom hjå barnet skriv seg frå medikamentbruk, eller om det er fordi heroinbrukande mødrer ofte ikkje er fullt til stades i livet til barnet.

– Barna som hadde vore utsette for buprenorfin viste angstliknande åtferd. Men symptoma vart ikkje verre då dei vart skilde frå mødrene sine, fortel Nyberg.

– Blant dei som vart utsette for metadon, fann vi ein kjønnsforskjell. Hoene viste angstsymptom, men hjå hannane såg vi faktisk mindre angstliknande åtferd.

Forskarane kunne òg sjå at eksponering for metadon og buprenorfin førte til ei endring i kva gen som vart uttrykte i hjernen på rottene.

Samsvarar bra mellom rotter og menneske

– Vi ser at eit betydeleg tal gen vert uttrykt ulikt samanlikna med kontrolldyra. Spesielt har vi sett på gena for synapsesignalisering, fortel ho.

– Igjen er det buprenorfin som gjev størst utslag. Her ser det ut til at hannane vert råka hardare enn hoene.

Ho understrekar at ho ikkje ventar ei snarleg oppdatering av retningslinjene basert på forskinga hennar.

– Ein kan aldri basera retningslinjer på ei enkelt doktorgradsavhandling, og desse studiane er gjort på rotter, ikkje menneske, seier ho.

– Samstundes finst det anna forsking der effektane av eksponering for metadon og buprenorfin som foster samsvarar bra mellom rotter og menneske, så dette bør vera ein del av totalbiletet som del av avgjerdsgrunnlaget. Det er det som er målet.